Xây dựng Cổng dữ liệu mở, hướng tới nền tảng tri thức số quốc gia

Phát biểu tại Hội thảo, ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là một trong những nghị quyết trụ cột, được Tổng Bí thư Tô Lâm xác định là nền tảng để đưa Việt Nam cất cánh trong kỷ nguyên mới.

Thời gian qua, toàn hệ thống chính trị đã vào cuộc tích cực, thể hiện quyết tâm cao trong thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, yêu cầu đẩy mạnh triển khai nhiệm vụ này tiếp tục được khẳng định.

Triển khai các chủ trương lớn, VUSTA đã ban hành kế hoạch thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW và đang tích cực tổ chức triển khai. Đồng thời, Liên hiệp Hội đã xây dựng Đề án chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2035.

Cùng với đó, VUSTA đang phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên triển khai hệ thống thông tin điều hành tác nghiệp, góp phần số hóa văn bản, tăng cường kết nối, liên thông trong toàn hệ thống cũng như giữa Mặt trận với các cơ quan Đảng, Nhà nước ở Trung ương và địa phương. Một điểm nhấn quan trọng là VUSTA đang triển khai đề tài xây dựng Cổng dữ liệu mở VUSTA.

Hình thành “hạ tầng dữ liệu lõi” cho toàn hệ thống

Giới thiệu tổng quan về Cổng dữ liệu mở VUSTA, bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số cho biết, Cổng dữ liệu mở VUSTA là nền tảng kỹ thuật số tập trung, phục vụ mục tiêu số hóa và chia sẻ toàn diện kho dữ liệu khoa học – công nghệ của toàn hệ thống trên phạm vi quốc gia.

Hệ thống được xây dựng theo mô hình Open Data Portal chuẩn quốc tế, nhưng được tùy chỉnh phù hợp với đặc thù môi trường nghiên cứu khoa học và kỹ thuật tại Việt Nam. Đây là bước đi cốt lõi trong lộ trình chuyển đổi số của VUSTA, đặt nền móng cho hạ tầng dữ liệu lõi toàn hệ thống.

Theo PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia (Bộ KH&CN), Cổng dữ liệu mở VUSTA sẽ mang lại 3 giá trị cốt lõi.

Về giá trị dữ liệu, hệ thống giúp tập trung, chuẩn hóa và “mở khóa” kho dữ liệu khoa học – công nghệ vốn đang phân tán ở hơn 500 hội thành viên và viện nghiên cứu, biến tài sản rời rạc thành nguồn tri thức chung có thể khai thác.

Đối với giá trị kết nối, Cổng dữ liệu mở trở thành nút liên thông giữa VUSTA với Cổng dữ liệu quốc gia, hệ thống học thuật quốc tế và cộng đồng công nghệ, qua đó hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo dựa trên dữ liệu.

Cổng dữ liệu mở VUSTA cũng mang lại giá trị chính sách. Hệ thống góp phần cụ thể hóa Chương trình chuyển đổi số quốc gia và Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2021–2030, thể hiện vai trò tiên phong của VUSTA trong phát triển kinh tế số.

Theo ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam, để hệ thống vận hành hiệu quả, cần hội tụ ba yếu tố cốt lõi: Dữ liệu lớn, hạ tầng công nghệ hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo đó, việc xây dựng dữ liệu lớn đòi hỏi nguồn dữ liệu phong phú, được số hóa đầy đủ, có cấu trúc. Hạ tầng công nghệ phải đủ mạnh để lưu trữ, xử lý khối lượng dữ liệu lớn.

Đặc biệt, yếu tố con người đóng vai trò then chốt. Đội ngũ vận hành cần có trình độ chuyên sâu về công nghệ thông tin, quản trị dữ liệu, an ninh mạng để bảo đ toàn bộ vòng đời dữ liệu – từ thu thập, lưu trữ đến khai thác và bảo mật.

Một thách thức lớn khác là vấn đề bản quyền. Việc số hóa và chia sẻ dữ liệu phải tuân thủ chặt chẽ quy định về sở hữu trí tuệ.

Ngoài ra, nguồn lực tài chính cũng là bài toán không nhỏ. Do đó, bên cạnh ngân sách nhà nước, cần đẩy mạnh xã hội hóa, huy động sự tham gia của doanh nghiệp.

Từ thực tiễn, nhiều đại biểu cho rằng trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành tài nguyên chiến lược quốc gia, việc xây dựng Cổng dữ liệu mở không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn là bước chuyển quan trọng từ “lưu trữ dữ liệu” sang “tạo giá trị từ dữ liệu”.

Việc xây dựng Cổng dữ liệu mở cần có lộ trình phù hợp, triển khai từng bước, ưu tiên những nội dung trọng tâm thay vì cầu toàn ngay từ đầu.