Ngày 21-5, Đại học Kinh tế TP.HCM phối hợp Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông tổ chức hội thảo khoa học quốc gia "Dịch vụ dữ liệu: Từ kinh doanh có trách nhiệm đến các chuẩn mực pháp lý hiện đại".
Dịch vụ dữ liệu thể hiện năng lực quản trị quốc gia
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Bùi Quang Hùng - Giám đốc Đại học Kinh tế TP.HCM - cho rằng trong kỷ nguyên số, dữ liệu trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế hiện đại. Tuy vậy, dịch vụ dữ liệu đặt ra hàng loạt thách thức pháp lý và chính sách mới như bảo vệ dữ liệu cá nhân, trách nhiệm của doanh nghiệp công nghệ, minh bạch thuật toán, quản trị rủi ro pháp lý, an ninh dữ liệu, tiêu thụ năng lượng của hạ tầng số...
"Dịch vụ dữ liệu không chỉ là câu chuyện của công nghệ hay thương mại mà còn là vấn đề của niềm tin thị trường, trách nhiệm xã hội, quyền con người và năng lực quản trị quốc gia trong thời đại số", ông Hùng nhấn mạnh.
Trình bày tại hội thảo, ông Hồ Đức Thắng - đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội - ví von nếu đất đai là tư liệu sản xuất của thời đại nông nghiệp, vốn và máy móc là nền tảng của thời đại công nghiệp, thì dữ liệu đang trở thành đầu vào chiến lược của thời đại AI.
Ông Thắng nhấn mạnh Việt Nam có một lợi thế so với các tập đoàn toàn cầu là dữ liệu chủ quyền. Đó là tiếng Việt, tiếng dân tộc thiểu số, dữ liệu pháp luật, hành chính, y tế, giáo dục, nông nghiệp, văn hóa, dữ liệu địa phương, dữ liệu doanh nghiệp Việt.
Khi sử dụng AI trong khai thác dữ liệu, ông Thắng lưu ý "không chặn AI, mà buộc AI phải trưởng thành", tức là cung cấp cho AI những dữ liệu đúng, sạch, đa dạng, có ngữ cảnh và có người chịu trách nhiệm.
Đại biểu Quốc hội khóa XVI cũng chỉ ra 4 đặc điểm của dữ liệu "vùng xanh", bao gồm dữ liệu phi cá nhân, dữ liệu mở, dữ liệu tổng hợp; dữ liệu thuộc các lĩnh vực công nghiệp, môi trường, giao thông, nông nghiệp; dữ liệu cá nhân đã khử nhận dạng đúng chuẩn và các dịch vụ phân tích, định giá, kiểm toán, trung gian.
Đến 2030, quản trị thông minh bằng AI và mô hình DaaS toàn diện
Tại hội thảo, bà Võ Thị Trung Trinh - Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM - đánh giá TP.HCM là "mỏ vàng" tài nguyên dữ liệu. TP.HCM đã định danh số hơn 10 triệu người dân và số hóa 100% hồ sơ, quy hoạch bản đồ và hạ tầng số hóa 100% diện tích, sử dụng sổ sức khỏe và học bạ điện tử liên thông toàn diện.
Trong thời kỳ kinh tế số, bà Trinh cho rằng cần thay đổi tư duy từ lưu trữ (dữ liệu nằm trong các "ốc đảo", chỉ phục vụ báo cáo hành chính nội bộ) sang mô hình DaaS (Data as a Service, tạm dịch: Dữ liệu như một dịch vụ).
Bà Trinh cũng vạch ra lộ trình thực thi chiến lược DaaS toàn diện giai đoạn 2026 - 2030. Cụ thể, năm 2026 làm sạch, số hóa 100% dữ liệu cốt lõi; năm 2027 thí điểm sàn giao dịch dữ liệu; năm 2028 liên thông dữ liệu toàn vùng kinh tế phía Nam. Đến năm 2030, chính thức quản trị thông minh bằng AI và mô hình DaaS toàn diện.
Bà Trần Thị Tuyết (Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông) cũng cho rằng khi nâng cấp mô hình từ dịch vụ khai thác lên thị trường dữ liệu sẽ mang lại giá trị gia tăng cao hơn, thu hút đầu tư tư nhân vào hạ tầng dữ liệu, thúc đẩy cạnh tranh giữa các nhà cung cấp dữ liệu, thúc đẩy cải thiện chất lượng dữ liệu.
Tại Việt Nam, bà Tuyết kiến nghị cần ưu tiên thương mại hóa hai loại hình dữ liệu. Một là bộ dữ liệu khí tượng thủy văn, vốn là đầu vào thiết yếu cho nông nghiệp, logistics, bảo hiểm, năng lượng tái tạo.
Bởi lẽ theo bà Tuyết, loại dữ liệu này có chi phí thấp vì được Nhà nước đầu tư nhưng có tiềm năng làm giàu cao. Đồng thời là dữ liệu đất đai, bất động sản với nhu cầu thị trường lớn, liên quan trực tiếp đến tín dụng thế chấp, quy hoạch, định giá.
Ở khía cạnh pháp lý, cần xác lập rõ các quy tắc giao dịch. Trong đó, phân loại rõ dữ liệu thành các loại mở hoàn toàn, chia sẻ có điều kiện, chỉ dùng nội bộ hay không chia sẻ; các mức thuế và phí giao dịch dữ liệu như phí truy cập dữ liệu gốc, thuế doanh thu từ dịch vụ dữ liệu hay phí giao dịch sàn.
TIẾN LONG - KỲ PHONG
