Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ cấp kinh phí một tỷ đồng mỗi năm cho nghiên cứu sinh xuất sắc nếu có đề xuất sáng tạo, đột phá, thể hiện rõ tính mới và đơn vị chủ trì đảm bảo cơ sở vật chất, kỹ thuật để triển khai.
Đây là nội dung chính của "Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030" (VREF) do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành.
Chia sẻ với VnExpress, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, cho hay khái niệm "nghiên cứu sinh xuất sắc" được lượng hóa bằng các tiêu chí cụ thể ngay từ đầu vào. Để được lựa chọn, ứng viên phải đáp ứng bốn tiêu chí chính.
Đầu tiên là chất lượng đề cương nghiên cứu phải có tính sáng tạo, đột phá và thể hiện rõ tính mới. Bên cạnh đó là năng lực cụ thể của từng nghiên cứu sinh. Hai tiêu chí còn lại liên quan đến môi trường học thuật, như năng lực của người hướng dẫn nghiên cứu sinh và điều kiện về cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ hoạt động nghiên cứu của đơn vị chủ trì.
Các tiêu chí được xem xét tổng thể trong quá trình chọn lọc theo cơ chế cạnh tranh. Hồ sơ trong cùng lĩnh vực sẽ được hội đồng đánh giá, xếp hạng và lựa chọn từ cao xuống thấp. Ông Chiến cho biết chương trình được xây dựng với quan điểm coi nghiên cứu sinh là lực lượng trung tâm của hoạt động nghiên cứu, nhằm "thực hiện các nghiên cứu chuyên sâu và tạo đột phá về khoa học công nghệ". Theo đó, nghiên cứu sinh phải tham gia thực chất, giữ vai trò chính trong các nhiệm vụ nghiên cứu.
Không chỉ siết đầu vào, chương trình còn đặt yêu cầu cao về kết quả đầu ra. Nghiên cứu sinh sau khi nhận hỗ trợ phải có công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín, thuộc nhóm Q1 (top 25% thế giới), hoặc phải tạo ra được phát minh, sáng chế. Theo đại diện Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, đây là thước đo thể hiện chất lượng của cả nghiên cứu sinh, người hướng dẫn và cơ sở đào tạo.
Mức hỗ trợ tối đa một tỷ đồng mỗi năm là điểm đáng chú ý của chương trình. Ông Chiến đánh giá, mức kinh phí hỗ trợ cao giúp các nhà nghiên cứu yên tâm, không lo về đời sống, đồng thời tăng quyền chủ động cho các cơ sở đào tạo. Tuy nhiên, đây không phải khoản cấp phát đồng đều mà được chi trả cho thù lao nghiên cứu, nguyên vật liệu, chi phí tham gia hội nghị, hội thảo quốc tế, phí công bố bài báo khoa học...
Kinh phí được xây dựng dựa trên dự toán cụ thể và do hội đồng xét duyệt. "Đây là mức tối đa, không phải ai cũng nhận một tỷ đồng", Giám đốc Quỹ nhấn mạnh.
Với câu hỏi "một tỷ đồng liệu có đủ", ông cho rằng cần hiểu đúng mục tiêu của chương trình. Đây là khoản hỗ trợ nghiên cứu sinh làm nghiên cứu, không phải khoản chi cho một đề tài khoa học đầy đủ. Nếu nghiên cứu sinh muốn thực hiện các đề tài lớn, liên ngành, họ có thể xin tài trợ thông qua các đề tài khoa học.
Chương trình cũng áp dụng cơ chế theo dõi, đánh giá theo tiến độ. Quỹ sẽ giám sát theo từng giai đoạn và xử lý theo quy định nếu kết quả đầu ra không đạt yêu cầu. Trường hợp nghiên cứu sinh đã thực hiện đúng quy trình nhưng không đạt kết quả như kỳ vọng, họ không bị thu hồi kinh phí. Nhưng nếu có hành vi cố tình làm trái, nghiên cứu sinh sẽ bị xử lý theo pháp luật.
Phòng thí nghiệm Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST) tại khu công nghệ cao Hòa Lạc, Hà Nội. Ảnh: Hữu Danh - Ngọc Thành
Đây là lần đầu Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai chương trình hỗ trợ dành riêng cho nghiên cứu sinh, với kỳ vọng tạo ra lực lượng nghiên cứu nòng cốt, tham gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược. Mục tiêu của chương trình là hình thành khoảng 20 nhóm nghiên cứu mạnh trên toàn quốc.
Chương trình VREF dự kiến tuyển chọn khoảng 100 nghiên cứu sinh mỗi năm, hỗ trợ tối đa một tỷ đồng mỗi năm trong thời gian không quá 3 năm, đánh dấu bước chuyển từ hỗ trợ đào tạo sang đầu tư trực tiếp cho hoạt động nghiên cứu, nhằm hình thành lực lượng khoa học trẻ có năng lực tự chủ công nghệ.
