Khiến các vụ lừa đảo đơn lẻ thành có tổ chức
Lợi dụng deepfake để lừa đảo đang chuyển từ những màn giả mạo đơn lẻ sang các chiến dịch được tổ chức bài bản. Đây là cảnh báo của Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol). Chỉ với khoảng 10 giây âm thanh thu thập từ mạng xã hội, tội phạm có thể nhân bản giọng nói, tạo video giống người thật và vượt qua một số bước xác thực sinh trắc học.
Cơ quan này còn ghi nhận tình trạng các chợ đen trên mạng hiện cung cấp cả "bộ công cụ danh tính tổng hợp", gồm video khuôn mặt do AI tạo, giọng nói nhân bản và dữ liệu sinh trắc học, với chi phí thấp để bán cho các đối tượng lừa đảo.
Với công nghệ, đối tượng cũng có thể tiếp cận nhiều nạn nhân cùng lúc. Interpol cảnh báo, các hình thức lừa đảo được hỗ trợ bởi deepfake và AI giúp các nhóm tội phạm trục lợi cao gấp 4,5 lần thủ đoạn truyền thống.
Giả mạo hình ảnh báo chí bằng deepfake để phát tán tin giả
Một trong những thủ đoạn phức tạp là dùng deepfake giả mạo khuôn mặt, giọng nói, mạo danh hình ảnh người nổi tiếng và các cơ quan báo chí, truyền thông uy tín, nhằm mục đích lừa đảo, xuyên tạc hoặc chống phá.
Thời gian qua, hình ảnh biên tập viên Minh Hằng của Ban Thời sự VTV cũng bị lợi dụng để tạo một video giả mạo, trong đó phát tán nội dung không đúng sự thật. Video có thể được nhận diện qua một số dấu hiệu bất thường như khẩu hình không khớp với lời nói, giọng đọc thiếu tự nhiên, đồng thời logo VTV1 bị ghép sai vị trí, mẫu và kích thước. Trước đó, nhiều người dẫn chương trình và hình ảnh phát sóng của VTV cũng bị lợi dụng để tạo video deepfake hoặc cắt ghép, giả mạo nội dung nhằm các mục đích khác nhau.
Cắt ghép, giả mạo hình ảnh các biên tập viên dẫn hoặc chương trình, tại các cơ quan báo chí chính thống như VTV, vì đây là kênh thông tin nhận được sự tin cậy của công chúng. Nhưng cũng chính vì vậy, khi hình ảnh, giọng nói của người dẫn, phóng viên hay các dấu hiệu nhận diện của cơ quan báo chí bị giả mạo để tạo ra những nội dung sai sự thật, hậu quả không chỉ dừng ở việc làm giả thông tin. Đối tượng đang lợi dụng uy tín của báo chí chính thống để đánh cắp niềm tin của công chúng.
Ông Vũ Ngọc Sơn - Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho hay: "Có thể nói rằng là chúng ta phải có một kháng thể số trong chính bản thân để nhận biết được đâu là thật, đâu là giả? Khi chúng ta nhìn thấy một video clip mà thấy nội dung nó bất thường, tức sẽ không thường thấy những nội dung như vậy hoặc nó đề cập đến vấn đề nó rất sốc, rất giật gân, hoặc đề cập đến một điều khó tin thì nhiều khả năng đấy là một clip giả".
Để hạn chế nguy cơ bị lừa đảo bởi deepfake, người dùng cần chú ý ba yếu tố
- Xác định nguồn gốc: Xác định nguồn phát thông tin; có phải là kênh chính thống không?
- Tìm điểm bất thường: Phân tích khuôn mặt, khẩu hình, giọng nói, ánh sáng và chuyển động xem có thiếu tự nhiên hay không.
- Lưu ý động cơ: Thông tin được đăng tải với mục đích gì? Đặc biệt cảnh giác với những thông tin kêu gọi tài chính, đầu tư, bán hàng, xuyên tạc, chống phá…
Khi công nghệ ngày càng phát triển, ranh giới thật giả càng khó nhận diện. Chúng ta càng cần đề cao cảnh giác và kiểm chứng trước mọi thông tin trên mạng. Trong thời đại AI, mắt thấy tai nghe chưa chắc đã là sự thật.
