Đô thị thông minh chuyển sang giai đoạn quản trị bằng dữ liệu
Chiều 6/5, trong khuôn khổ Diễn đàn và Triển lãm quốc tế Đô thị thông minh châu Á tại Việt Nam - Smart City Asia 2026, Hội Truyền thông số Việt Nam phối hợp các đơn vị tổ chức hội thảo chuyên đề “Công nghệ bản sao số trong phát triển đô thị thông minh”.
Hội thảo thu hút sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý, chuyên gia công nghệ và doanh nghiệp trong nước, quốc tế nhằm trao đổi về vai trò của công nghệ bản sao số (Digital Twin) trong xây dựng chính quyền số và phát triển đô thị bền vững.
Theo ban tổ chức, hội thảo tập trung phân tích xu hướng phát triển công nghệ bản sao số trên thế giới và tại Việt Nam; làm rõ kiến trúc công nghệ từ hạ tầng dữ liệu, nền tảng kết nối đến các lớp ứng dụng của Digital Twin; đồng thời thảo luận các nguyên tắc, mô hình triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.
Tại sự kiện, TS Nguyễn Minh Hồng - nguyên Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông, Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam cho rằng, công nghệ bản sao số không còn là xu hướng thử nghiệm mà đang trở thành nền tảng cốt lõi giúp nâng cao năng lực điều hành của chính quyền số dựa trên dữ liệu.
Theo các chuyên gia, đô thị thông minh đang bước sang giai đoạn phát triển mới khi dữ liệu và AI trở thành trung tâm của hệ thống quản trị đô thị. Nếu giai đoạn trước chủ yếu tập trung số hóa dịch vụ công và hạ tầng quản lý, thì hiện nay mục tiêu là xây dựng các hệ thống có khả năng phân tích, dự báo và điều hành theo thời gian thực.
Nhiều tham luận tại hội thảo đã đưa ra góc nhìn đa chiều về mô hình đô thị thông minh thế hệ mới. Trong đó, đại diện Huawei Việt Nam chia sẻ xu hướng phát triển “AI City”, nơi AI đóng vai trò như “bộ não số” hỗ trợ điều hành đô thị.
Theo chuyên gia Huawei, thành phố tương lai sẽ chuyển từ mô hình quản lý theo quy trình thủ công sang mô hình điều hành dựa trên dữ liệu thời gian thực, AI và điện toán thông minh. Trong mô hình này, công nghệ Digital Twin được xem là nền tảng giúp mô phỏng toàn bộ hoạt động của đô thị trên không gian số.
Mọi dữ liệu về giao thông, chiếu sáng, thoát nước, môi trường, an ninh hay vận tải công cộng đều có thể được đồng bộ và phân tích trên nền tảng số để hỗ trợ cơ quan quản lý đưa ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn.
Huawei cũng giới thiệu nhiều mô hình ứng dụng AI trong quản lý đô thị tại Trung Quốc như giám sát giao thông, quản lý an toàn đô thị, cảnh báo ngập và điều hành dịch vụ công theo thời gian thực.
Theo doanh nghiệp này, AI có thể giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý sự cố đô thị, nâng cao khả năng dự báo và giảm áp lực cho bộ máy vận hành. Trong một số mô hình được giới thiệu, hệ thống AI có thể tự động phát hiện các tình huống bất thường như ùn tắc giao thông, ngập nước, đỗ xe sai quy định hoặc nguy cơ mất an toàn công trình.
Ngoài ra, các nền tảng AI còn hỗ trợ phân tích dữ liệu lớn, kết nối hệ thống camera, cảm biến IoT và dữ liệu chuyên ngành nhằm hình thành hệ sinh thái điều hành đô thị thông minh theo hướng chủ động thay vì phản ứng sau khi sự cố xảy ra.
TP Hồ Chí Minh từng bước xây dựng “bản sao số” đô thị
Một trong những nội dung được quan tâm tại hội thảo là tham luận của Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh về chiến lược xây dựng cơ sở dữ liệu và triển khai mô hình đô thị thông minh dựa trên Digital Twin.
Theo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, chuyển đổi số trong quản lý đô thị hiện không còn dừng ở việc số hóa thủ tục hành chính mà đang chuyển sang giai đoạn xây dựng “hạ tầng dữ liệu số” phục vụ điều hành đô thị theo thời gian thực.
Hiện TP Hồ Chí Minh đang triển khai đồng thời nhiều nhóm cơ sở dữ liệu chuyên ngành trong lĩnh vực xây dựng, giao thông và hạ tầng kỹ thuật, với mục tiêu hoàn thành toàn bộ 19 cơ sở dữ liệu bắt buộc kết nối, chia sẻ trong Quý III/2026.
Bên cạnh đó, Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh cũng đang chủ trì triển khai 4 hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu dùng chung cấp Thành phố gồm: Hệ thống GIS quản lý hạ tầng kỹ thuật đô thị; hệ thống quản lý nhà ở và thị trường bất động sản; hệ thống quản lý dự án đầu tư xây dựng, công trình xây dựng; và hệ thống quản lý dữ liệu mô hình BIM.
Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, đến quý I-II/2026, nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã hoàn thành cập nhật và vận hành ổn định, bảo đảm tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”.
Trong đó có cơ sở dữ liệu đăng kiểm phương tiện; cơ sở dữ liệu định mức, giá xây dựng công trình; cơ sở dữ liệu cấp thoát nước đô thị; cơ sở dữ liệu kết cấu hạ tầng đường bộ và cơ sở dữ liệu giải quyết thủ tục hành chính.
Đối với lĩnh vực hành chính công, 100% kết quả giải quyết thủ tục hành chính đã được ký số điện tử và đồng bộ dữ liệu hằng ngày. Chỉ trong 3 tháng đầu vận hành hệ thống giải quyết thủ tục hành chính tập trung, Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh đã tiếp nhận hơn 79.000 hồ sơ, trong đó tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,4%.
Ngoài các cơ sở dữ liệu thuộc hệ thống Bộ Xây dựng, TP Hồ Chí Minh cũng đang phát triển nhiều cơ sở dữ liệu dùng chung và dữ liệu mở như bản đồ ngập lụt, dữ liệu hạ tầng kỹ thuật đô thị, dữ liệu quản lý cây xanh và cơ sở dữ liệu phương tiện thủy nội địa.
Theo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, dữ liệu sẽ là “hạ tầng mềm” quan trọng nhất của đô thị thông minh, tạo nền tảng cho AI, Digital Twin và các hệ thống điều hành thông minh trong tương lai.
Đáng chú ý, TP Hồ Chí Minh đang từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu “động” phục vụ giao thông thông minh và quản trị đô thị theo thời gian thực.
Theo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, Trung tâm Quản lý Điều hành Giao thông Đô thị hiện quản lý hơn 1.300 camera và cảm biến, gồm camera giao thông, camera AI nhận diện vi phạm và hệ thống cảm biến IoT.
Toàn bộ dữ liệu được đưa về trung tâm dữ liệu tập trung (Data Lake) để AI học sâu (Deep Learning) phân tích lưu lượng giao thông, dự báo nguy cơ ùn tắc và đề xuất phương án điều tiết theo thời gian thực.
Điểm mới của hệ thống là khả năng xây dựng mô hình “Digital Twin” - bản sao số mô phỏng hoạt động của hạ tầng đô thị. Thông qua mô hình này, cơ quan quản lý có thể giả lập các kịch bản giao thông, ngập nước hoặc quá tải hạ tầng trước khi đưa ra quyết định điều hành thực tế.
Theo các chuyên gia, đây được xem là bước chuyển quan trọng từ mô hình điều hành “bị động” sang “quản trị dự báo”, cho phép chính quyền phát hiện sớm nguy cơ và chủ động xử lý sự cố.
Hệ thống hiện được triển khai trên các trục giao thông lớn như Mai Chí Thọ, Võ Văn Kiệt và Phạm Văn Đồng. AI có thể tối ưu chu kỳ đèn tín hiệu theo mật độ giao thông thực tế và gợi ý các kịch bản điều tiết khi xảy ra ùn tắc.
Không chỉ dừng ở giao thông, TP Hồ Chí Minh đang mở rộng ứng dụng Digital Twin sang lĩnh vực thoát nước, chiếu sáng đô thị và quản lý trật tự xây dựng, hướng tới hình thành không gian số tích hợp phục vụ quy hoạch và quản trị đô thị.
Trong lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật, hệ thống giám sát chiếu sáng đô thị đã số hóa toàn bộ dữ liệu tủ điều khiển, trụ đèn, cáp và thiết bị chiếu sáng theo chuẩn GPS. Hệ thống có thể tự động điều chỉnh cường độ chiếu sáng theo thời tiết, giám sát sự cố và hỗ trợ lập kế hoạch duy tu.
Đối với giao thông công cộng, dữ liệu từ GPS, camera và vé điện tử đang được tích hợp vào hệ thống điều hành tập trung nhằm hình thành hệ sinh thái giao thông thông minh đa phương thức.
Tại phiên thảo luận chuyên đề “Đầu tư và triển khai Digital Twin - Nền tảng cho Chính quyền số hiệu quả cho đô thị các tỉnh, thành phố”, nhiều ý kiến cho rằng việc triển khai công nghệ bản sao số không chỉ là bài toán công nghệ mà còn liên quan đến hạ tầng dữ liệu, cơ chế chia sẻ thông tin và mô hình hợp tác công - tư.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng tiêu chuẩn an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu và khung pháp lý đồng bộ để công nghệ bản sao số có thể triển khai hiệu quả trên quy mô lớn.
Tổng kết hội thảo, TS Nguyễn Quân - nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam nhận định, công nghệ bản sao số sẽ trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số đô thị tại Việt Nam.
