Khoảng trống tài sản số trong Chiến lược tài chính toàn diện
Tuy nhiên, một điểm khiến giới quan sát và giới chuyên môn không khỏi trăn trở: Sự vắng bóng hoàn toàn của các khái niệm "tiền số", "tài sản số" hay "tiền mã hóa".
Trong bối cảnh Việt Nam liên tục đứng top đầu thế giới về tỷ lệ chấp nhận tiền mã hóa, sự im lặng này đang vô tình tạo ra một khoảng trống pháp lý. Liệu đây là một sự thận trọng cần thiết hay là một điểm mù trong dòng chảy của nền kinh tế số toàn diện?
Thực tế tại Việt Nam đang diễn ra một nghịch lý rất lớn. Trong khi các cơ quan quản lý nỗ lực thúc đẩy phổ cập tài chính qua các kênh chính thống như ví điện tử, Mobile Money thì một dòng chảy tài chính ngầm, có quy mô hàng chục tỉ USD dưới dạng tài sản số vẫn cuồn cuộn chảy mỗi ngày.
Theo các báo cáo đánh giá toàn cầu từ các đơn vị phân tích độc lập (như Chainalysis), Việt Nam liên tiếp nằm trong nhóm các quốc gia có chỉ số chấp nhận tiền mã hóa cao nhất thế giới. Từ nhân viên văn phòng, giới công nghệ, cho đến một bộ phận lao động tự do đều sở hữu hoặc từng giao dịch tài sản số.
Người dân tìm đến thị trường này như một kênh đầu tư sinh lời nhanh, một phương thức lưu trữ tài sản, hoặc tham gia vào các mô hình kinh tế sáng tạo toàn cầu như GameFi, Web3.
Tuy nhiên, do nằm ngoài phạm vi bao phủ của Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia, toàn bộ dòng chảy khổng lồ này đang vận hành hoàn toàn trong "vùng xám", không được thừa nhận nhưng cũng không bị cấm đoán triệt để bằng chế tài cụ thể cho giao dịch cá nhân.
Sự im lặng mang tính phòng thủ này vô hình trung tạo ra rủi ro cho cả hai phía: người dân không được pháp luật bảo vệ khi xảy ra lừa đảo, phá sản sàn giao dịch; còn nhà nước thì thất thu một nguồn thuế khổng lồ và không thể kiểm soát dòng vốn chảy máu ra nước ngoài.
Những khoảng trống lớn khi vắng bóng khu vực tài sản số
Việc loại trừ tài sản số ra khỏi bức tranh tài chính toàn diện đến năm 2030 tạo ra những khoảng trống về pháp lý trong nền kinh tế số.
Thứ nhất, tài chính toàn diện hướng tới sự minh bạch, an toàn. Thế nhưng, việc không quy định các kênh giao dịch tài sản số vào hệ thống giám sát khiến các cơ quan quản lý mất đi khả năng truy vết các dòng tiền lớn.
Tài sản số dễ dàng trở thành công cụ cho các hoạt động rửa tiền, trốn thuế, hoặc tài trợ cho các mô hình kinh doanh đa cấp biến tướng. Khi không có một khung pháp lý định danh và quản lý, "vùng xám" này sẽ ngày càng lớn mạnh, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của hệ thống tài chính truyền thống.
Thứ hai, mục tiêu cốt lõi của tài chính toàn diện là bảo vệ người tiêu dùng tài chính, đặc biệt là các nhóm yếu thế. Song, chính vì thiếu kiến thức chính thống và không có hành lang bảo vệ, hàng triệu nhà đầu tư nhỏ lẻ tại Việt Nam đang tham gia thị trường tài sản số như những "con thiêu thân".
Họ dễ dàng sập bẫy các dự án lừa đảo, các sàn giao dịch giả mạo, hoặc chịu đòn roi từ sự biến động giá tàn khốc của thị trường này mà không có bất kỳ cơ chế khiếu nại hay bảo hộ nào từ phía các cơ quan quản lý.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng mặc dù Chiến lược tài chính toàn diện chưa gọi tên tài sản số, nhưng việc Chính phủ thúc đẩy cơ chế thử nghiệm (Sandbox) cho Fintech chính là chiếc chìa khóa.
Cơ chế Sandbox cần được mở rộng để cho phép thử nghiệm các mô hình quản lý tài sản số ở quy mô hẹp, ví dụ như cấp phép thử nghiệm cho các sàn giao dịch tài sản số có điều kiện, áp dụng eKYC bắt buộc và đánh thuế trên giao dịch.
Đây chính là cầu nối hoàn hảo giữa tài chính truyền thống và tài chính số tương lai. Một đồng "VND kỹ thuật số" được phát hành bởi Ngân hàng Nhà nước sẽ vừa tận dụng được ưu thế tốc độ, chi phí thấp của công nghệ Blockchain, vừa đảm bảo tính bảo mật, quyền kiểm soát tối cao của nhà nước, đồng thời loại bỏ hoàn toàn các rủi ro đầu cơ, thao túng giá của các loại tiền mã hóa tư nhân.
