Bước chuyển chiến lược từ hỗ trợ đầu vào sang tạo thị trường đầu ra
Thực tiễn phát triển của ngành khoa học công nghệ Việt Nam nhiều năm qua đã chỉ ra một nghịch lý lớn khó khăn không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm nguồn lực cho nghiên cứu sáng tạo, mà nan giải nhất chính là tìm đầu ra cho sản phẩm.
Không ít viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ sở hữu năng lực chuyên môn cao, nắm giữ nhiều sáng chế giá trị nhưng vẫn mãi mắc kẹt ở khâu thử nghiệm. Việc thiếu vắng một thị trường tiêu thụ ban đầu khiến các sản phẩm nội địa rơi vào thung lũng tử thần, tức là giai đoạn đứt gãy giữa nghiên cứu lý thuyết và thương mại hóa thực tế.
Để giải quyết triệt để nút thắt này, tư duy quản lý vĩ mô đang có sự thay đổi căn bản. Tại Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược vào ngày 18/5 vừa qua, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh vai trò kiến tạo của Chính phủ thông qua việc làm tốt công tác hướng dẫn, kết nối, đặt hàng và hỗ trợ nghiên cứu phát triển.
Đặc biệt, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu Nhà nước phải đóng vai trò người mua đầu tiên đối với các sản phẩm công nghệ chiến lược khi đủ điều kiện. Phương thức triển khai được định hình rõ ràng theo sáu nguyên tắc là rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ cơ quan chủ trì, rõ doanh nghiệp và viện, trường tham gia, rõ nguồn lực và rõ thời hạn.
Sự chuyển dịch từ tư duy hỗ trợ đầu vào bằng các khoản tài trợ, cấp vốn nghiên cứu sang tạo đầu ra thông qua cơ chế đặt hàng mua sắm công là một bước tiến quan trọng. Cách tiếp cận này giúp định hình một lộ trình rõ nét, dịch chuyển nguồn lực quốc gia vào những nhiệm vụ có mục tiêu cụ thể.
Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, việc đặt hàng trước mắt sẽ tập trung vào một số nhiệm vụ cụ thể, có tính khả thi cao để tạo ra những kết quả ban đầu. Những chiến thắng nhỏ này không chỉ giúp tích lũy kinh nghiệm thực tế cho các cơ quan quản lý mà còn tạo động lực, niềm tin cho những mục tiêu công nghệ lớn hơn trong tương lai.
Kiến tạo thị trường nội địa để nâng cao năng lực tự chủ quốc gia
Kinh nghiệm từ các quốc gia có nền công nghệ phát triển mạnh trên thế giới đều cho thấy, việc nuôi dưỡng các tập đoàn công nghệ bản địa luôn bắt đầu từ việc tối ưu hóa thị trường nội địa. Một sản phẩm công nghệ muốn có đủ năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế trước hết phải được thử nghiệm, vận hành và chứng minh tính hiệu quả ngay tại quê nhà.
Việc Nhà nước tiên phong sử dụng sản phẩm nội địa chính là tấm giấy thông hành uy tín nhất giúp doanh nghiệp khẳng định chất lượng, từ đó tháo gỡ các rào cản về thủ tục, tiêu chuẩn và cơ chế thử nghiệm vốn là rào cản bấy lâu nay.
Làn sóng khơi mở thị trường nội địa chiến lược này đang được cụ thể hóa bằng những hành động quyết liệt từ chính quyền các đô thị lớn. Mới đây, trong thư ngỏ gửi cộng đồng doanh nghiệp công nghệ, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng đã trực tiếp đặt hàng nghiên cứu, phát triển và sản xuất hệ thống camera trí tuệ nhân tạo (AI). Đây là giải pháp phục vụ trực tiếp cho công tác quản trị đô thị thông minh và bảo đảm an ninh trật tự trên địa bàn thủ đô.
Tương tự, tại TP. Hồ Chí Minh, các sản phẩm công nghệ cao như thiết bị bay không người lái (UAV) của công ty Saolatek cũng đang được đưa vào thí điểm nhằm thúc đẩy tiến trình thương mại hóa. Việc sở hữu và làm chủ công nghệ nội địa trong các lĩnh vực then chốt có ý nghĩa quyết định đến an ninh quốc gia và vị thế cạnh tranh dài hạn của Việt Nam.
Nhìn ở góc độ vĩ mô, việc nuôi dưỡng sản phẩm công nghệ trong nước không thuần túy là câu chuyện thúc đẩy doanh thu cho doanh nghiệp, mà là chiến lược nâng cao năng lực tự chủ của quốc gia. Trong kỷ nguyên số, các lĩnh vực cốt lõi như quản trị dữ liệu, hạ tầng mạng, quốc phòng an ninh hay sản xuất thông minh nếu phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ nước ngoài sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro lớn.
Việc kiên trì xây dựng hệ sinh thái công nghệ nội địa, được bảo chứng bằng dòng vốn mua sắm công của Nhà nước, sẽ tạo ra nền tảng vững chắc để Việt Nam tự tin bước vào chuỗi giá trị toàn cầu với một vị thế độc lập và tự chủ.
